Валюта бозори иштирокчилари учун янги катта қадам ҳақида
Валюта олди-сотди операциялари бўйича анонс қилинаётган ва 15 февралдан кучга кирадиган ўзгаришларнинг фавқулодда учта энг муҳим жиҳати бор.
Биринчиси, энди буюртма санасининг ўзидаёқ битим амалга оширилиши мумкинлиги инобатга олинса, биржадан ташқари валюта бозорининг бутун ҳажми Валюта биржасига қўшилиб кетишини кутиш мумкин.
Маълумот учун, ўтган 2020 йилда юридик шахслар иштирокчи бўлган жами 15,4 млрд.долларлик валюта бозорининг 3,7 млрд.доллари биржадан ташқари битимларга, 11,7 млрд. доллари эса Валюта биржасидаги битимларга тўғри келган.
Иккинчиси, тижорат банкларининг валюта биржаси савдоларида мижозлар номидан иштирок этиш амалиётидан воз кечган ҳолда хўжалик юритувчи субъектлар билан валюта операцияларини тўғридан-тўғри валюта позицияси орқали амалга оширилиши айтилмоқда. Бу дегани йирик капиталга эга банклар кўпроқ устуворликка эга бўлади дегани. Чунки валюта позицияси регулятив капитал ҳажмига боғлиқ, капитал қанча катта бўлса, валюта позицияси миқдори ҳам шунча катта бўлади. Демакки, банкнинг капитали қанча катта бўлса, шунча кўп буюртмаларга бир молия кунининг ўзида хизмат кўрсата олади. Бошқа бир томондан олиб қараганда, бу вазият валюта алмашуви бўйича йирик буюртмаларга фақат йирик банкларгина хизмат кўрсатиши ҳолатига олиб келиши мумкин. Демак йирик буюртмаларга эга мижозларнинг йирик давлат банкларида концентрациялашуви янаям кучаяди. Йирик мижозлар ва уларнинг буюртмалари учун рақобат курашида Банклар капиталлашувни ошириш бўйича кўпроқ ва жиддий ишлашларига тўғри келади (2020 йилда маълум сабабларга кўра банкларнинг капиталлашуви анча сустлашганди).
Учинчидан, валюта биржасида валюта олди-сотдиси бўйича ҳисоб-китобларнинг ҳозирда мавжуд Т+0 (бугунги иш куни) шаклидан Т+1 (кейинги иш куни) шаклига ўтказилиши белгиланмоқда. Ҳозирги амалиёт бўйича валюта сотиб олишга буюртма берган хўжалик субъектининг маблағлари 1 кунга (де-факто 3 кунга) айланмадан чиқишини тақозо этарди. Янгча тартиб буюртма берувчининг валюта олди-сотдиси битими бўйича ҳисоб китобларни кейинги иш кунида ҳисоб-китоб қилишни назар тутмоқда. Янги механизм алоҳида олинган банкларнинг ликвидлигига қандай таъсирда бўлади, ҳозирча аниқ бир нарса дейиш қийин. Балки йирик валюта алмашуви буюртмалари катта тижорат банкларида жамланиши ҳисобга олинса, ликвидлик ҳам йирик банклар томон яна сурилиши мумкин. Қайтараман, ҳозирча бу тахмин. Механизм тўлалигича ишга тушгач, янгича баҳо беришга тўғри келади.
- https://t.me/centralbankuzbekistan/3169@centralbankuzbekistan
- https://cbu.uz/oz/press_center/reviews/429395/cbu.uz