Мигрантларни манфаатларини ҳимоя қилаётган хусусий сектор ҳақида Кўп эшитган бўлсангиз керак: “давлатники бу, зўр” дейишади. Балки ўзингиз ҳам қачонлардур ёки ҳозир шундай ўйларсиз. Яъни бирор маҳсулот ёки хизмат давлат тарафидан ташкилланса сифати аниқ зўр бўлади, деган стереотип бор. Хусусий ташкилотчиларга давлатникидан ишонч паст. Аслида эса бугунги капитализм даврида хусусий тадбиркорлик субъектларига давлатникидан кўра ишонч юқори бўлиши керак. Чунки хусусий тадбиркорлар маҳсулот ва товарни айнан мижозга мослаб чиқаради, мижознинг талаб ва истакларини эшитишга тайёр бўлади. Натижада мижознинг манфаатларини ҳимоя қилаётган бўлади. Ҳаттоки мижоз мигрант бўлса ҳам! Давлатда эса мижоз билан ҳисоблашишга эҳтиёж йўқ. Чунки давлат тарафидан ташкилланган ҳар нарса бюджетга асосланади. Бюджет эса мижознинг харидорлигига умуман боғлиқ эмас. Ҳаттоки “мижоз” қонуний мигрант сифатида давлат бюджетига миллиардлаб пул ўтказаётган бўлса ҳам! Москва мисолида гапирсак. Макдональдсга охирги марта қачон кирган эдингиз? Электрон кассаларда буюртмани она тилингизда қилса бўлади, хабарингиз борми? Макдоналдсга ўзбек тилида маҳсулот сотиш нега керак? Чунки макдоналдс хусусий тармоқ. Мижоз бўлмаса ютқазади. Бозорни ва бизнесни бой беради. Шунинг учун реал бозор ва реал мижозга мослашишга мажбур. Ўзбек, тожик, қирғиз тилларидаги меню шу миллатлардан бўлган мижозларни Макдоналдсда “ушлаб қолиш учун” керак. Агар Макдоналдс давлатники бўлганда менюда ўзбек тили бўлармиди? Йўқ. Чунки реал вазиятни олиб қарасангиз, давлат қонуний мигрантлардан молиявий фойда кўришини ҳисобга олиб, ҳеч йўқ “Сахарово” каби жойларда ўзбек/тожик/қирғиз тилларида электрон хизматларни ҳали ҳам жорий қилмаган. Қачон жорий қилиши ҳам номаълум. Ёки бошқа мисол. Бугун Сбербанкнинг ўзбек тилида навбатдаги рекламасига кўзим тушди. Ватандагиларга пул ўтказиш учун Сбербанк онлайндан фойдаланиш таклиф қилинаяпти. Бу ҳам ярми давлат, ярми хусусий бўлган банк учун мижозга мослашиш тактикаси. Чунки мижоз керак. Хусусий дегани мижоз учун курашишга мажбур, бўлмаса даромад йўқотади. Давлат эса курашмайди. Хусусий сектор ҳисобига ҳам Москвада мигрантларга толерантлик кундан кун ошиб бораверади. Ошиб бораяпти ҳам. Официант ва консультантлар мижозларни мигрант ёки мигрант эмас, деб турли муносабат қилмайди. Бир хил ҳурмат билан хизмат қилади. Буни кўрган маҳаллий одамлар онгига “мигрант билан бир хил мижозман” деган тушунча сингади. Оқибатда лояллик тарбияланади. Шу тариқа мигрантлар манфаати ҳимоя қилинади. Мигрантларни тенг кўриб, қабул қилиш қочиб бўлмас, табиий ва инкор этиш бефойда бўлган жараён ва босқич. Барибир бир кун амалга ошади. Уни тезлaштириш ёки секинлаштириш мумкин холос, лекин тўхтатиб бўлмайди. Бугун эса айнан хусусий сектор мигрантларнинг мижоз сифатидаги манфаатларини ҳимоя қилишни бошлаб юборган. Шунинг учун хусусийни танлайвериш керак. @zarnigor1