Марказий банк 90- йилларнинг охири аянчли якунланган тажрибасига қайтдими? Кеча имзоланган ҳужжатнинг 8- бандида Марказий банк "2024 йилдан бошлаб ҳар йили тижорат банкларига ... оилавий тадбиркорликни ривожлантириш дастурлари доирасида камида 2 трлн.сўм кредит маблағлари ажратсин" деган топшириқ белгиланган. Ҳали бекор қилинмаган "Марказий банк тўғрисида"ги қонунга кўра, регулятор фақат банк тизими ликвидлиликни сақлаш учун тижорат банкларига қисқа муддатли кредитлар тақдим этиши мумкин. Шундаям фақат юқори ликвидли таъминот асосида (валюта, давлат қимматли қоғозлари каби). Қонун ҳарфи ва моҳиятига кўра Марказий банк лойиҳаларни бевосита ва билвосита кредитлашга ҳақли эмас. Чунки Марказий банкнинг пули йўқ (агар содда айтганда, қўшимча пул босиб чиқаришни бошламаса). Шунингдек, қонунда аниқ тиниқ ёзиб қўйилган: "Марказий банк Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматига, бошқа давлат органларига ва ташкилотларига, шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетининг тақчиллигини молиялаштириш учун кредитлар ёки молиявий ёрдам бермайди". Табиийки, савол туғилади: Ҳужжатни қабул қилишда кимдир Марказий банк билан мазкур талабларни келишдими? Ёки кимдиир ҳужжатни амалдаги қонун нормаларига мувофиқлиги бўйича ҳуқуқий экспертиза ўтказдими? (ҳужжат қоидалари иқтисодий самарасизлик ва мантиқсизликни янада кучайтириши бўйича алоҳида тўхталамиз). Ҳақиқат учун айтиш лозимки, Марказий банк де-факто ҳукуматнинг топшириқларини молиялаштирувчи кассирга айланиб бўлган. Масалан, қуёш панеллари ўрнатиш бўйича ажратилаётган ихтиёрий-мажбурий, маъмурий-бюрократик кредитлар Марказий банк томонидан молиялаштирилмоқда. Ўзбекистонга келганида асосий миссияси ош ейиш, тўн кийиш ва "ислоҳотлардан ҳайратдаман" дея мақтов етказишга айланиб қолган халқаро молия институтларининг бундай практикага муносабати маълум эмас. Айтиш керакки, ресурслар тагига етиб, дўппи тор келганида Марказий банк томонидан пул босиб иқтисодиётни молиялаштириш тажрибаси 25 йил аввал ҳам қўлланилган, лекин оқибатлари жудаям аянчли якунланган (унинг тўловини ҳалигача қашшоқлик ва қолоқлик билан тўламоқдамиз). Ўша йилларнинг гувоҳи ва иштирокчисидан иқтибос: "Ўша пайтда Марказий банкда бундай қарор хато эканини тушунган кичкина бўлса-да, жамоа бор эди. Аммо мазкур иш қанчалик қимматга тушишини у пайтда тушуна олмаганмиз. Битта хато ортидан бошқа хатолар қилинаверилган". Умид қиламанки, хато қарорларни мамлакат Раҳбарига хато дея оладиган бошлар бу сафар топилади.