Ишчи ўрнига боғланган кредитлар ҳақида Уйғонган банкирлар худди эски ёмон замондаги каби давлат хизматчиларига айлантирилгач, бирин-кетин аввал давлат банклари, энди хусусий банклар ҳам бизнес учун ишчи ўрнига қараб кредит маҳсулотларини таклиф эта бошлашди. Фоиз ставкаларини, яъни рискни лойиҳанинг техник иқтисодий асосларига, таъминотига, ташаббускорларнинг кредит тарихига эмас, устувор равишда ишчи ўринларига боғлаш қанчалик маънога эга, энди баҳслашишдан фойда йўқ. Поезд юриб кетди, энди токи, бир жойга бориб, урилиб пачағи чиқиб кетмагунича тупикка қараб кетаверади. Лекин ҳеч қурса, шу ғирт бюрократик ва маъмурий топшириқ асосида туғилган бадбашара маҳсулотнинг дизайнини камроқ зиён келтирадиган қилиб ясаса бўларди, ҳозир ҳам бўлади. Кеч эмас. Биринчидан, кредит фоизи аввалбошдан бозор ставкасида, яъни айтайлик, 28%дан кам бўлмаслиги керак. Яратилган ишчи ўрни ҳисоби кредит олаётган бизнеснинг режадаги ишчи ўрни яратиш ваъдаларига эмас, кредит олганидан кейин ҳақиқатда эришган натижаларига боғланган ҳолда пасайтирилиши зарур. Айтайлик, молиялаштиришдан аввал иш ҳақи лойиҳаси бўйича 100 ишчиси бор қарздор кредитнинг биринчи йили якунида факт бўйича, оқ ведомость бўйича ойлик олганлар ўртача сонини 50+га оширса, ставка 1 фоиз бандига, иккинчи йили яна 50+га оширса, яна бир фоиз бандига пасаяди..вҳк. Яъни амалда ишлатилаётган ишчиларни оқартириш ва бизнеснинг кенгайиши рағбатлантирилиши зарур. Иккинчидан, бунинг тескариси ҳам ишлаши зарур. Оқ қоғозда ойлик олаётганлар ўртача сони бир йил ўтиб камайса, кредитнинг базавий фоиз ставкаси ошиши зарур. Яна камайса, яна оширилиши зарур. Шундагина кредит олаётган тадбиркор бошиданоқ бу навбатдаги еб кетар "халява" эмаслигини бошиданоқ тушунади. Учинчидан, яна ва яна такрорлаш керакки, кредит фоизларининг юқорилиги сабаблари бартараф этилмас экан, бундай маъмурий чоралар барибир самара бермайди. Кейинги йиллардаги монополияларнинг кучайиши, ўғри олигархиянинг қарор қабул қилишга ортиб бораётган таъсири, бозорларнинг эркин рақобат учун ёпилиши, давлатнинг иқтисодиётга аралашуви, дўстларга имтиёз, қолганларга солиқ қабилидаги нотенг имкониятлар , мулк ҳуқуқининг ҳимояланмагани, турли туман айтиш мумкин бўлган босимлар изсиз кетмайди. Буларнинг ҳаммаси хатар сифатида нархларда, айниқса ўта сезгир бўлган кредит нархларига қўшилиб акс этаверади. Росмана таркибий ислоҳотлар бўлмаса, фоизларни тушириш бўйича лўлича муолажалар бефойда.