Конституция — жўн ҳужжат эмас! Охирги чиқаётган қарорларнинг устувор ва юқори турувчи ҳужжатларга, қонунларга зидлиги, шошма шошарлик билан қабул қилинаётган қонунларнинг Конституция нормаларини очиқча четлаб ўтиши, турли кўринишдаги хаспўшлашлар яқин ёмон тарихимиздан, атрофимиздан келиб чиқилса, бу жуда ёмон ишора. Шу маънода ҳуқуқий келажагимизга бефарқ бўлмаган ватандошлар, тўхтанглар, нотўғри тарафга қараб қайрилиб кетмаяпмизми, дея савол беришлари керак. Мана шундай ноқулай саволларни Комил Жалилов қўймоқда: "Бир нарсани ўйлаб қолдим. Бизда қонун чиқарувчилар (депутатлар) ҳам, ижро ҳокимияти ҳам Конституцияга жуда "енгил" қарашади шекилли: қабул қилинаётган, муҳокама қилинаётган қонун, қарор, фармонларни кўрсангиз, "ҳа, Конституцияда жуда умумий гаплар ёзилган, бу гапларни истаганча талқин қилиш мумкин" деб ўйлашадигандек таассурот оласиз. Аслида ҳар бир ҳуқуқий норма Конституцияга қай даражада мослиги жиддий таҳлил қилиши, савол остига олиниши шарт. Масалан, "ҳуқуқий, маънавий маърифий ва эстетик талабларга мос келмайдиган адабиётлар чоп этилишининг олдини олиш"га қаратилган қонун лойиҳасини олайлик. Бундай қонун лойиҳасини муҳокама қилган ва "қўллаб-қувватлаган" депутатлар Конституцияда белгиланган фикрлаш, сўз ва эътиқод эркинлиги, исталган ахборотни излаш, олиш ва тарқатиш ҳуқуқи (33-модда), илмий, техникавий ва бадиий ижод эркинлиги, маданият ютуқларидан фойдаланиш ҳуқуқи (53-модда) каби фундаментал эркинликларга дахл қилишаётгани ҳақида ўйлаб кўришганмикин? Ёки хориждан қайтган ватандошларни ОИТСга мажбурий текширишни назарда тутадиган қонунни олайлик. Ўзбекистон "бундай текширувни жорий қилаётган дунёдаги биринчи давлат" бўлиши мумкинлигини айтаётган депутатлар Конституцияда белгиланган ва инсон ҳуқуқларининг базавий, фундаментал, тамал тушунчаларидан бўлган шахсий дахлсизлик ҳуқуқини (27-модда) поймол қилишаётганини ўйлаб кўришганмикин? Агар шахсий дахлсизлик фақат ноқонуний ҳибсга олишга тегишли деб ўйласангиз адашасиз - бу жуда кенг тушунча ва тана дахлсизлигини (жумладан, тиббий текширувларнинг фақат розилик асосида бўлиши кераклигини ҳам) ўз ичига олади. Қолаверса, ўзимиз "меники - сеники" қилиб, концертлар уюштириб қабул қилган Конституция шахснинг инсон қадр-қимматини камситувчи муомалага дучор қилинишини тақиқлайди (26-модда), ОИТСга мажбурий текшириш эса айнан камситувчи муомаладир. Ёки нодавлат ОТМ ташкил қилган инвесторларга тадбиркорлик фаолиятидан олинган фойдани тасарруф қилиш бўйича чекловни ва банкда доимий равишда катта суммани депозит сифатида ушлаб туриш талабини олайлик. Вазирлар Маҳкамасининг юридик хизматида ёки Адлия вазирлигида бундай чеклов ва талаблар Конституцияда белгиланган мулкдорнинг ўзига тегишли бўлган мол-мулкка ўз хоҳишича эгалик қилиш ва тасарруф қилиш ҳуқуқи белгиланган нормага (66-модда) зид келишини ўйлаб кўрадиган биронта юрист топилмаганми? Конституция - жўн ҳужжат эмас. Конституция - жамият ва давлат ўртасидаги ўзаро келишув, ўзаро ҳуқуқ ва мажбуриятларни белгилаб берадиган энг асосий ҳужжат. "Ижтимоий конктракт" назариясидан келиб чиқилса, аслида давлат - фуқароларнинг "хўжайини" эмас, уларнинг яратиғи. ("There are, of course, numerous variations on the contract narrative, but in each the state is deemed to be not the master but rather the creation of individual citizens", қаранг: мана бу китобнинг 1-боби). Конституциядаги "Халқ давлат ҳокимиятининг бирдан-бир манбаидир" деган норманинг (7-модда) замирида ҳам аслида шу ғоя ётади. Давлатнинг легитимлигининг асоси - унинг инсонлар унга ўз ихтиёри билан берган ваколатлар эвазига ҳар бир шахс эркинлигини ҳимоя қилиш. Шундай экан, ҳар қандай норма, тақиқ, чеклов ўрнатувчи норма муҳокама қилинаётганда инсон ҳуқуқлари, шахс эркинлиги призмасидан таҳлил қилиниши, Конституцияда кафолатланган ҳуқуқ ва эркинликларга дахл солмаслигига ишонч ҳосил қилиниши керак. Ҳар сафар давлат бу эркинликларга - қанчалик "яхши ниятлар" билан бўлмасин - дахл қилар экан, ўз легитимлигига зарба беради".