Бюджет ишоралари: "ФРРУ" феълан "тугатилди", уни расмийлаштириш қолган холос
Ташкил этилганидан токи 2017 йилгача Ўзбекистоннинг суверен фонди ўлароқ ҳимоя буфери вазифасини бажарган Тикланиш ва тараққиёт фонди (ФРРУ) янги эпоханинг 6- йилига келганида ўзининг функционаллигини буткул йўқотди, деса бўлади. Хафа бўлишмасину, лекин "тугатилди" дейишда қанақадир ноқонунийлик маъноси йўқ, халқнинг тилига яқинроқ тушунтириш бўлади. Қонуний, лекин хато қарорлар оқибатида "тугатилди".
2023 йил бюджетида 250 трлн.сўмлик активларга эга фонднинг тушумлари 11,7 трлн сўм кўрсатилган бўлса, чиқимлари ҳам шунча миқдорда акс этган. 2024 ва 2025 йиллар прогнозларида фонднинг тушумлари муттасил камайиб боради, чиқимлари эса каррасига ошади ва фарқлик 2 баробарга етади. 2017 йилни 87 трлн.сўм фойда билан билан ёпган фонд, 2022 йил 9 ойини деярли 3 триллион зарар билан якунлаган. Яъни капиталнинг фаол емирилиши бошланган.
Фонд автономлигини бекор қилиниши, уни консолидацияланган бюджетнинг бир қисмига айлантириш, маблағларни пала партиш, самарасиз, иқтисодий асосланмаган, популистик йўналишларга сарфлаш, мажбуриятлар ва активларнинг даромад ва харажат, муддатлар, валюталар қирқимидаги диспропорцияси, бугуннинг тушумларини бугун ишлатиш сиёсати оқибатлари мана энди яққол кўрина бошлаяпти. Фонд ўзининг аввалбошдан белгиланган фунционаллигини сақлаб қолганида эди даромади харажатига тўғри келмай қолган, иқтисодий ўсиш секинлашган ва ташқи молиялаш манбалардан узилган 2023 йилда жуда асқотиши мумкин эди. Буёғига Ўзбекистон ҳар қандай ички ва ташқи чақириқларни жуда оғир ўтказади. Оқибатлар билан ўтказади.
Энди фонднинг қолган активлари ва мажбуриятларини масалан, Молия вазирлигига ўтказиб юборилса, пул оқимларини алоҳидалаштирмасдан бюджетда акс эттирса бўлаверади. Юқорида қайд этганимиздек, уни фонд деб аташга ҳам ҳеч қандай зарурият қолмаган.
Лекин ФРРУ тарихимизда қолади. Нима қилиш керагу, нима қилмаслик кераклиги тўғрисида жуда қиммат хато сифатида тарихимизда қолади.
- https://ufrd.uz/wp-content/uploads/2019/12/Financial-Statements-NAS-2017-RUS.pdfufrd.uz
- https://ufrd.uz/wp-content/uploads/2022/10/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C-%D0%B8-%D1%83%D0%B1%D1%8B%D1%82%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-3-%D0%BA%D0%B2-2022-%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdfufrd.uz