Ўрис оғаларнинг Қонунидан кўчирилган ёмон Тавсиялар Марказий банк "Жисмоний шахсларнинг муддати ўтган қарздорликлари ундирилишига доир Тавсиялар"ни ишлаб чиққан. Тавсиялар Адлия вазирлигидан рўйхатдан ўтмаган, яъни меъёрий-ҳуқуқий ҳужжат мақомига эга эмас. Лекин ҳужжат тижорат банкларига ва микромолиялаш ташкилотларига ишда қўллаш ва ижро учун юборилган. Унинг преамбуласида Тавсиялар жисмоний шахсларнинг кредитлари бўйича муддати ўтган қарздорликларини қайтариш юзасидан кредит ташкилотлари билан жисмоний шахслар ўртасидаги ўзаро муносабатларни тартибга солиши кўрсатилган. Ҳужжат билан батафсил танишган одам мазкур Тавсиялар Россия Федерациясининг 03.07.2016 йилдаги 230-Федерал Қонунининг иккинчи боби ва бир неча бошқа моддаларининг айни таржимаси эканига гувоҳ бўлишлари мумкин. Истасангиз, лингвистик ва ҳуқуқий экспертиза ҳам ўтказса бўлади. Нима учун сарлавҳада ҳужжатни ёмон тавсиялар деб атадим? Биринчидан, оригиналида, яъни Россия Федерациясида ҳужжат бир неча йиллик муҳокамалардан кейин Қонун даражасида қабул қилинган. Қонуннинг айрим бандлари ярим йил, айрим бандлари янаям кўпроқ муддат ўтиб кучга кирган. Айтиш керакки, қабул қилинишидан олдин Қонун ўша вақтда жамоатчилик, экспертлар, қарздорлар, кредиторлар томонидан энг кўп муҳокама қилинган ҳужжатлардан бири бўлган (у вақтда Россияда ҳарақалай ҳуқуқий процедураларга тўлалигича тупуриб қўйилмаганди). Иккинчидан, бу жудаям муҳим, Россиядаги Қонун коллекторлик ташкилотлари (қарз қайтариш билан шуғулланувчи профессионаллар) ва ёмон қарздорлар ўртасидаги муносабатларни тартибга солган. Яъни Қонунга зарурият коллекторлик фаолиятига рухсат берилгандан кейин пайдо бўлган. Унинг ўзбекчага кўчирилган таржимасида эса ҳужжат банклар, микромолиялаш ташкилотлари ва муддати ўтган қарзи бор жисмоний шахслар учун "Тавсияга" айланган. Учинчидан, оғзаки топшириқ протоколдан, протокол Низомдан, Низом Қонундан, Қонун эса Конституциядан кучли яп-Янги Ўзбекистонда бундай Тавсияларнинг қабул қилиниши қарздорларнинг энг ашаддий, энг шаллақи, энг фирибгар тоифаси учун зўр қуролга айланади. Марказий банк шу энг ёмон қарздорлар тоифаси қўлига нима бериб қўйганини, банклар ва микромолиялаш ташкилотлари бошига қанақа кулфат яратганини жуда тез орада англайди. Лекин кеч бўлади. Шунинг учун, биринчидан, хато дарҳол тан олиниши керак. Тавсиялар чақириб олиниши ва бекор қилиниши зарур. Иккинчидан, Адлия вазирлиги Тавсияларга нисбатан ўз муносабатини билдириши керак, ахир қачонгача ҳуқуқдан ташқари шунақа тажрибаларга рўпара бўлаверамиз. Учинчидан, агар Марказий банк Тавсиялардаги қоидаларни кучга киритишни истаса, аввало бу жамоатчилик, экспертлар, қарздорлар, кредиторлар билан муҳокамалардан кейингина Қонун даражасида қабул қилиниши керак. Шундаям аввал Ўзбекистонда коллекторлик фаолияти легаллаштирилиши зарур. Табиийки, қонунда нафақат ёмон қарздорларнинг ҳақлари, коллекторларнинг ҳақлари ҳам акс этиши зарур. Бу ҳақда бир неча йиллардан буен гапириб келинади. Тижорат банклари ва қарздорлар ўртасидаги муносабатларни тартибга солиш учун эса амалдаги Қонунлар ва шартномавий муносабатларнинг ўзи кифоя қилади. Унгача Тижорат банклари ва Микромолиялаш ташкилотларига Тавсияларни ижро учун қабул қилмасликни сўрайман. Чунки Тавсиялар қонунчиликка зид. Ҳа, сизларни гўёки ҳимоялаши керак бўлган Банклар Ассоциацияси амалда ўлик. Лекин жамоатчилик ҳали ўлгани йўқ-ку, ҳали унинг овози тўлиқ ўчирилгани йўқ-ку. P.S. Тавсиялар қайси ёпиқ эшиклар ортида чизилганини билмайман, лекин у билан танишиб, калламга бу энг ашаддий ёмон қарздорлар билан маъмурий топшириқлар воситасида кредит ажратувчи коррупционерларнинг лоббиси, бошқача бўлиши мумкин эмас, деган фикр келди. Уларнинг биринчиси ҳеч қачон кредит қарзларини ёпмайди, иккинчиси ҳеч қачон қайтмаслигини била туриб кредит беради.