S&P'нинг айрим хулосалари ҳайрон қолдирди
Ўзбекистоннинг суверен рейтингини ўзгаришсиз қолдирган S&P Global Ratings агентлигининг шарҳи бу сафар юқори оптимизм билан йўғрилган эмас. Айрим хулосалар эса, рости ҳайрон ҳам қолдиради.
Энг аввало, Агентлик олтин, мис ва бошқа хомашёларнинг супернархларидан фарқ ҳалиям ФРРУда (тикланиш ва тараққиёт жамғармаси) жамланишда давом этмоқда, деб ҳисоблаётгани қизиқ (the UFRD receives revenue from gold, copper, and gas sales above certain cutoff prices). Супердаромадларнинг суверен фондда йиғиш механизмидан 2018 йилдаёқ воз кечиб юборилгани ва янги Ўзбекистон сотаётган асосий экспорт товарларидан олинаётган супердаромадларни қора кунга олиб қўймай, ўзлаштиришга ўтганини, ҳартугул, S&P'га маълум қилишган бўлишса керак.
Айни вақтда S&P'дан ФРРУнинг молиявий ҳисоботларини яширишмагани кўринади.
Эслатиб ўтамиз, ФРРУ молиявий ҳисоботларини эълон қилиш, худди Каримов даврида бўлганидек, ўтган йилдан бошлаб, фонд зарар кўришда давом этаётгани айтилган вақтда тўхтатилган. 2022 йил якуни бўйича на миллий стандартлар, на халқаро стандартлар, на аудит хулосалари тақдим этилган. Аввалги даврларда очиқланган чораклик ҳисоботлар ҳам ўчириб юборилган. Демак, халқдан яширилган, лекин S&P'га тақдим этилган ҳисоботга кўра, ФРРУнинг жами активлари 2023 йил 31 октябрь ҳолатига 16,7 млрд.долларни ташкил этади, унинг ликвид қисми 6,5 млрд.доллар. ФРРУнинг охирги очиқланган ва ўчириб юборилмаган 2021 йилги ҳисоботида жами активлар 250,7 трлн.сўм ёки 23,1 млрд.доллар этиб кўрсатилган эди (ликвид активларни қандай методда ҳисоблашга боғлиқ, лекин 90,2 трлн.сўм ёки 8,7 млрд.доллар деб баҳолаш мумкин). Ўтган даврда ФРРУнинг активлари ва ликвидлиги қандай омиллар оқибатида емирилиб кетгани, табиийки савол туғдиради. Рейтинг агентлиги бундай саволни қўймаган.
Лекин S&P' ФРРУнинг давлат корхоналарига берилган кредитлар ва давлат банкларига киритилган капитални "зарурат туғилганда қарзга хизмат кўрсатишга ишлатиб бўлмаслиги" сабабли етарли даражада ноликвид деб ҳисоблаган. Тўғриямда, самарасиз давлат банкчилигининг безбет юзига айланган Микрокредитбанкдаги улушлар ва кредитлар ёки олигархия билан шерикчилик зараркунандалиги намунасига айланган "Тошкент металлургия заводи" каби активларни бир қоп шара-бара нархида кимдир оладими?
Шу маънода, S&P' ФРРУнинг активларини Марказий банкнинг захира активлари таркибидан чиқаргани ва фискал актив деб ҳисоблаши мантиқ ва асосга эга.
Дарвоқе, агентликнинг захираларимизнинг негизини ташкил этувчи олтин нархлари бўйича кутилмалари жудаям пессимистик. S&P' 2024 йилда олтин котировкаларини 1500 долларгача, 2025 йилда эса 1400 долларгача пасайиб кетишини прогноз қилмоқда.
- https://disclosure.spglobal.com/ratings/en/regulatory/article/-/view/type/HTML/id/3097349spglobal.com
- https://t.me/the_bakiroo/6031@the_bakiroo
- https://ufrd.uz/wp-content/uploads/2022/08/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%A4%D0%A0%D0%A0%D0%A3%D0%B7%D0%B0-2021-%D0%A0%D1%83%D1%81.pdfufrd.uz
- https://t.me/the_bakiroo/7412@the_bakiroo
- https://t.me/the_bakiroo/6697@the_bakiroo