Ташқи савдода Хитой ва Россияга қарамлик 2023 йилда янада ортган Диверсификация масаласи ташқи савдо бўйича масъулларимиз учун 84-даражали масалага айланиб қолгани статистикада ҳам яққол кўрина бошлаган. 2023 йилда ташқи савдода Хитой ва Россиянинг улуши 37,7%га етган. Солиштириш учун, бу икки гегемон давлатга қарамлик даражаси охирги тўрт йил ичида фақат ошиб бормоқда: 2020 йил 33,2% 2021 йил 35,5% 2022 йил 36,4%. Эътиборлиси, 2023 йил давомида Хитой ва Россиянинг импортимиздаги жами улуши 41,1%дан 46,8%га кўтарилган бўлса, экспортимиздаги улуши 29,3%дан 23,6%гача тушган. Яъни тобора Хитой ва Россияга нисбатан кам маҳсулот сотиб, кўпроқ маҳсулот сотиб олаяпмиз. Ташқи савдодаги 13,7 млрд.долларлик дефицитнинг 88%и ёки 12,1 млрд.доллари Хитой ва Россия билан савдода шаклланган. Афсуски, неоколониализмнинг янги шаклига айланган савдодаги қарамликнинг қўрқинчли даражада ортиши қарор қабул қилувчиларни умуман ташвишга солмаяпти. Қайтанга улар шу икки давлатга боғлиқликни, айниқса энергетикада, янада кўпроқ ошириш йўлидан боришмоқда. Янада ачинарли ҳолат қўшни қардош давлатлар билан савдонинг қисқариб бораётганлиги. 2023 йил давомида Марказий осиёдаги бевосита чегарадош қўшниларимиз билан савдоимиз 8 241,6 млн.доллардан 8 070,5 млн.долларгача қисқарган. Улушда бу янада даҳшатли кўринади. Бир йил ичида Марказий осиё билан савдоимиз улуши 16,5%дан 12,8%гача қисқарган. Биз бевосита қўшниларимиз билан савдо қилиш қолиб 3 минг километр наридан, потенциал агрессорлардан маҳсулот ташимоқдамиз. Марказий осиёнинг ресурслари эса бизни бойитиш ўрнига, шимолга ва шарққа қараб оқишда давом этмоқда. Шундай жуғрофий диспропорция шароитида олтинсиз экспортнинг ўсиши амалда тўхтаган (5%лик ўсишни статистика хатолик ёки инфляцион омилларга боғлаш тўғрироқ бўлади). Муаммо экспортнинг учдан бир қисмидан кўпи олтинга тўғри келганида эмас, муаммо биз янги тарихимизда биринчи марта ишлаб чиқарилганидан кўра кўпроқ миқдорда олтин сотганимизда. Ислоҳотларнинг 8- йилига келганида экспорт потенциалини оширади дея ташқи қарз ва мисқоллаб йиғилган жамғармалар ҳисобидан молиялаштирилган миллиардлаб долларлик лойиҳаларнинг самараси ва натижаси қандай бўлганини сўраб олиш пайти келди.