Ўзбекистонда ҳам электр энергияси тушда текин, тунда арзон бўладими? Идеалда Шерзод Мўминов мисолидаги ҳолат Ўзбекистонда ҳам қачондир бўлади. Нафақат идеалда, ўзимиз қабул қилган ва қайта-қайта ўзгартиришлар киритилаётган концепция ишга тушса, 2026 йилдан кейин амалда ҳам юз бериши керак. Перманент энергокризисда яшаётган кўпчилик ўзбекистонликлар учун электр энергияси тушда ёки тунда арзонлашиб кетиши, ҳатто манфий қийматга эга бўлиши тасаввур қилиб бўлмайдиган ҳодиса. Лекин очиқ бозор шароитида бу мумкин. Қандай қилиб? Содда тушунтирганда, электр энергиясига талаб ва таклиф мувозанати сутка давомида бир хил бўлмаслиги туфайли. Чунки электр энергияси шунақа товарки, у ишлаб чиқарилган пайтда сотилади, захиралаб бўлмайди, қолаверса, қуёш ва шамол станцияларидаги генерацияни тўхтатиш имконсиз. Агар электр энергиясининг биржа орқали соатбай сотувлари бошланса, айтайлик, соат 12дан 15гача қуёш станцияларининг таклифи кескин ошади, лекин талаб ортда қолади, ишлаб чиқарилган электр энергиясини эса сотиш керак. Шунда улгуржи бозорда нархлар кескин тушади,бу шароитда текинга таклиф этилиши ҳам мумкин, кейинги занжирда улгуржи компаниялар биржадан арзон ёки текинга олинган электр энергиясини чакана истеъмолчиларга турли имтиёзли тарифлар орқали сота бошлайди. Нимага, чунки истеъмолчилар лояллигини таъминлаш ва ўзида ушлаб қолиши мумкин (эркин бозорда чакана истеъмолчилар унга электр энергияси сотадиган операторни осон алмаштира олишади, худди масалан, уяли алоқа ёки интернет провайдерини алмаштиргани сингари). Тунда ҳам шунақа вазият юзага келади. Иссиқлик электр станцияларини тунда ўчириб қўйиб бўлмайди, ўчириб-ёқиш технологик жиҳатдан ҳаддан зиёд қимматга тушади, шунинг учун тунда ишлаб чиқарилганн электр энергиясини ҳам сотиш керак (бу пайтда эса талаб кескин пасайиб кетади), бунақа вазиятда арзон тунги тарифларни туширишдан ўзга чора қолмайди. Ўзи эркин бозор шароитида электр энергиясининг нархи эрталабки ва кечки тиғиз пайтда қиммат бўлиши, тушда ва тунда арзон бўлиши нормал ҳолат бўлади. Айнан кескин фарқланадиган нарх сутка давомида талаб ва таклиф мувозанатини яратади. Табиийки, чакана истеъмолчилар учун стандарт тарифлар (бутун сутка давомида бир хил нархдаги) билан бирга эгилувчан тарифлар (кун давомида нархи фарқланадиган) пайдо бўлади.