2020 йил бюджети оғир бюджет, саволли бюджет Очиқлик томон қўйилган яхши анъанага кўра, навбатдаги "Фуқаролар учун бюджет: 2020 йил ижроси" ҳисоботи эълон қилинди. Ҳисобот кенг жамоатчилик учун ҳам, эксперт ва мутахассислар учун ҳам қизиқ ва фойдали бўлиши табиий. Ҳисобот билан танишиб мамлакат иқтисодиёти қай томон ҳаракатда эканини ҳам илғаш, кузатиш мумкин. Гарчи кризис йили бўлганига қарамай, давлатнинг иқтисодиётдаги қайта тақсимлаш ва аралашув даражаси жуда юқорилигича қолмоқда. Бюджет даромадларининг ЯИМга нисбати 27,6%, бюджет харажатларининг ЯИМга нисбати 30,6%ни ташкил этган. Бизнинг ҳозирги ҳолимизда иқтисодиётимиз ўсиб бораётган солиқ юкини, сон-саноқсиз чиновникларни, самарасиз давлат лойиҳаларини кўтаришга ва ривожланишга қодирми ўзи, деган савол қўйилаётгани йўқ, афсуски. Мамлакат ҳукумат билан чатишиб кетган ўта тор гуруҳларнинг манфаатлари учун протекционизм ботқоғига катта тезликда шўнғиб кетмоқда, биз яқиндагина ўша ботқоқдан чиқмоқчи эдик. Импорт ҳажми сезиларли қисқарган бўлишига қарамай божхона божи 54,3%га ва акциз солиғи 13,4%га ўсгани буни яққол кўрсатиб турипти. ҚҚСни қайтариш бутун бошли саноатга айланган. Айн вақтда солиқ идоралари майда обналчилар билан кураш орқали фаолият қизғинлигини намойиш этишмоқда. ҚҚСни қайтариш ҳажми 3 баробарга ортган. Экспорт схемалари орқали триллионлаб ҚҚС қайтарганларга тегиниш, суриштириш ва ўрганишга эса хоҳиш ва ирода борга ўхшамайди. Доимгидек калтакни деҳқон, ҳолвани ҳоким емоқда. Бюджет даромадлари диверсификацияланмаган. Жами бюджет даромадларининг 38%и 4 корхона ҳиссасига тўғри келади. Улардан иккитаси истилочи олигарх гуруҳлар томонидан эгаллаб олишга иштаҳа сақланаётган олтин ва рангли металлар ишлаб чиқариш билан боғлиқ. Давлатнинг иқтисодиётга аралашуви ҳаддан зиёдлигича қолмоқда. Бюджет харажатларининг қарийб 25%и иқтисодиётга ёки марказлаштирилган инвестицияларга йўналтирилган. Энг самарасиз, энг зарарли, энг кўп ўзлаштришлар айнан шу тоифа харажатлар билан боғлиқ бўлиб қолмоқда. Давлат ҳокимияти, бошқарув органлари, адлия, прокуратура органларини сақлаш харажатлари 2019 йилга нисбатан 2 баробарга ошган. Яна ўша савол, биз, миллат ва мамлакат сон-саноқсиз чиновникларнинг оғир кетини ва юкини кўтариб юришга қодирмизми ўзи? Нега ваъда қилинган Маъмурий ислоҳот йўқ? Очиқланиш томон ҳаракатлар яхши. Лекин тўхтаб қолган. 2019 йил бюджетида 19,4 трлн.сўмлик харажатлар тўлиқ очиқланмаган эди, 2020 йил да бу кўрсаткич 22,4 трлн.сўм га етган. Мамлакат бюджетининг 15%дан ортиғини сир сақлайдиган яна бошқа бирон давлат борми? Консолидациялашган бюджет тақчиллиги 4,5%га етган. Бу суммада 26 трлн.сўмдан ортиқ дегани. Тақчиллик асосан ташқи қарз ва ёмон кунга жамғарганимиз Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси ҳисобига қопланган. Тақчилликни камайтириш ёки йўқотиш, табиийки бўйнимизга қарз осилтирмаслик мумкинмиди? Албатта мумкин эди, бунинг учун чиновникларни қисқартириш ва иқтисодиётга самарасиз аралашувни камайтириш кифоя бўларди. Хуллас, ҳисобот билан танишинг. Саволлар беринг. Норози бўлишга ҳақлисиз. @the_bakiroo