19K59Telegramda ochish
Ўзбекистон импорт пропанга ва импортчилар қош қовоғига қарам бўлиб қолган Рақобат қўмитасининг баёнотидан қуйидаги асосий тезисларни англаш мумкин: Биринчидан, пропан сотувларида 2025 йил декабрь ойида импортнинг улуши 65 фоизга, январнинг дастлабки 10 кунида эса 90 фоизга чиққан. Яъни, пропан бўйича Ўзбекистоннинг импортга қарамлиги критик нуқтага етган ва табиийки, ўйин қоидаларини импортчи корчалонлар белгилай бошлаган. Иккинчидан, қўмита гарчи тан олмаётган бўлсада (бунга балки рухсат йўқ ёки маъмурий ресурслари камлик қилади), импортчиларга нисбатан бирон бир антимонополия чораларини қўллай олмайди. Нафақат қўллай олмайди, импорт юқори даражада бир қўлларда ва ўзаро боғланган корчалонлар назоратида концентрацияланганини қайд эта олмайди. Шунинг учун ҳам маҳаллий ва импорт маҳсулотнинг нархи ўртасида 40 фоизгача тафовут шаклланган. Кулгулиси, маҳаллий маҳсулотга потолок спред бор, импортга эса йўқ, яъни бозорни 90 фоизини назоратига олган импортчилар исталганча тил бириктириб нархларни шишириши мумкин. Учинчидан, маҳаллий пропаннинг аҳоли ва ижтимоий соҳа объектларига йўналтирилганлиги важини қайта текшириб кўриш керак. Зеро газлашмаган ҳудудларга пропан етказилиши муддатлари қисқариб қолгани йўқ. Газлашмаган ҳудудларда одамларнинг асосий энерготовари ўтин ва ғўзапоялигича қолмоқда. Эҳтимолки, газ қазиб олиш критик даражада тушиб кетгани учун пропан ишлаб чиқариш ё тўхтаган ё кескин қисқарган (норасмий манбаларга кўра). Қўмита асосий ишлаб чиқарувчилар — Lukoil, Saneg, GTL заводи, Шўртан ва Муборакдаги ишлаб чиқариш ҳажмлари билан боғлиқ ахборотни эълон қилса, янада тушунарли бўларди. Тўртинчидан, Рақобат қўмитаси ички бозорда пропан нархини барқарорлаштириш мақсадида ўз ваколати доирасида тезкор чора-тадбирлар амалга оширилаётгани, АЁҚШларда нархлар устидан доимий мониторинг ўрнатгани ҳам хавотирли, ҳам етарли чора эмас. Нархларнинг ўсиши биржадан, импортчилар ўйинларидан бошланмоқда, чакана сотувда эмас. Балиқ бошидан тозаланиши керак, думидан эмас. Агар шохобчалар устидан назорат бошланса, бу пропаннинг жисмонан йўқ бўлишига олиб келади холос. Ва ниҳоят бешинчидан, айбдорлар ва туб сабаблар бир четда қолиб, ахборот тарқатувчиларга стрелка кўрсатиш нафақат кулгули ва антииқтисодий, балки жуда хунук репутацион ва репрессив оқибатларга олиб келади. Бу шундай оқибатларки, у ёққа осонгина кириб кетиш мумкин, қайтиб чиқиш эса ўнйилларга ва балки бутун бир авлодларга имконсиз бўлади.

Ko‘rsatkichda

Xaritada ko‘rish

Arxivda shunga yaqin