"Прихватизация" якунлари қайта кўриб чиқилиши керак
Хусусийлаштириш натижаларини қайта кўриб чиқмаслик ҳамда бекор қилмаслик масаласини Конституциявий қоида даражасига олиб чиқиш ўртага сурилмоқда. Албатта, бу ўта муҳим қадам бўлади. Мулк ва активларнинг тортиб олиниши, садоқатлилар ўртасида қайта тақсимланиши каби феодализм унсурларидандан узил-кесил қутулиш вақти келди.
Айни вақтда таклиф этилаётган қоидаларни фақат рақобатли очиқ савдо, аукцион, конкурс ва танловларда иштирок этиб, мулкнинг бозор қийматини тўлаганларгагина қўллаш керак бўлади.
Ноль қийматда, инвестиция мажбурияти шартларида, ишончли бошқарув ёки махфий фармойишлар воситасида балансга ўтказиш, устав капиталига киритиш орқали тақдим этиш каби Остап Бендерча усулларда қўлга киритилган, бошқача айтганда "прихватизация" қилинган мулк ва активларга бу қоидаларни асло тадбиқ этиб бўлмайди.
Чунки айнан шу йўл билан, ички ва айниқса қўшни давлатлар бойликларини шип-шийдам қилиб Ўзбекистонга келган ташқи олигархия миллат ва мамлакатнинг ер ости ва ер усти бойликларини ўзаро тақсимлаб таламоқда. Юқори лавозимларда ўтирган чиновниклар лавозим ваколатлари, ўзлари учун қулай қоидалар, айниқса протекционизм ва танловсиз давлат буюртмалари воситасида миллиардлаб бойлик ва активларни ўзлаштиришда давом этишмоқда.
Албатта, ҳеч ким бу мулкларни, гарчи уларнинг эгаллаб олиниши ноқонуний ва нобозор шартларда амалга ошган бўлса ҳам, тортиб олишни ёки национализация қилишни таклиф этаётгани йўқ. Биз большевикча усулларни қўллаш фикридан йироқмиз. Юқоридаги мезонларга тушадиган активлар токи бу активларнинг бозор қиймати тўлиқ тўланмагунча, уларнинг мақоми ва ҳуқуқига жамият ҳам, давлат ҳам савол беришда давом этавериши керак.
Ўтган тарихимиздан кўрдикки, ҳар қандай янги маъмурият иқтидорга келиши билан энг аввало айни шу тоифадаги мулк ва активларни қайта тақсимлашга киришиб кетади. Чунки улар биладики, бу мулк ва активларнинг эгалари мулкдор эмас, уларнинг ҳуқуқи эса легитим эмас.
Яна ўтган уч-тўрт ой уруш олди ва ундан кейинги воқеалар ҳам кўрсатдики, миллат ва мамлакатни сотса ҳам, аввало еб-тўймас олигархия сотади, уларга қўшилиб мулки ва активларининг қонунийлигига ўзи ҳам ишонмайдиганлар сотади. Кўтарасига сотади ва қочади.
Шунинг учун мулк ҳуқуқи консенсуси керак. Лекин бу дегани ўтган 25 йилда ва кейинги 5 йилда юз берган барча "прихватизация" жараёнларига кўз юмиш керак дегани эмас. "Прихватизация" оталари марҳамат қилиб эгаллаб олган мулкларининг бозор қийматини тўлаб қўйсинлар ва бемалол эркин нафас олишда, бизнес қилишда давом этсинлар.
@the_bakiroo