Хусусийлаштириш 1.0 "Ёмон репутация туфайли салоҳиятли инвесторлар савдоларда иштирок этиш ва Ўзбекистонга пул киритиш фикридан қайтиб қолишлари мумкин, бу дегани рақобат бўлмайди ва давлат объектлари паст нархларда "ўзимизникиларга" сотилади", — деб ёзмоқда Шуҳрат Латипов. Қизиқ тарафи Шуҳрат таърифлаган воқелик тарихимизда, яқин ўтмишимизда бўлиб ўтган. Ва бу жараён — хусусийлаштириш жараёнини обрўсизлантириш ва потенциал/шаффоф/кучли рақобатчиларни четда тутиш онгсиз эмас, онгли ва мақсадли равишда амалга оширилган. Шу маънода ўтган эпохада Гулнора Каримова ва бошқалар тарафидан йирик ва ўрта активларни эгаллашдаги ишлатилган схемаларни эсга солгим келади. Олдинга ўтиб айтиш керакки, Гулнора Каримова иштирок этган хусусийлаштириш схемаларида, қолганлардан фарқли ўлароқ, у мулкдор бўлишни эмас, арзонига эгаллаб, кейинроқ қимматига сотишни (уяли алоқа корхоналари ва цемент заводлари масалан) мўлжаллаган. Энг аввал, биринчи босқичда "ов" амалга оширилган. Яъни энг ёғли, рентабелли активлар хусусийлаштириш дастурларига, режаларига киритилган, қарорлар баъзида очиқ, баъзида ёпиқ бўлган. Иккинчи босқичда кўз остига олиб қўйилган активлар менежменти ва бошқарувига керакли одамлар қўшилган. Бундай одамлардан ҳамма қўрққан, жамоада фалончининг одами деган репутация олган улар. Шу билан эгаллаш мумкин бўлинган актив деярли қармоққа тушган. Корхона давлатники, лекин бутун хўжалик, молиявий ва техник оқимлар тўлиқ "ручной менежмент" назоратига ўтган. Нимани қаердан олиш, қанчага олиш, қаерга пул ўтказиш, кимга нимани сотиш ишларини "ручной менежмент" ҳал қилган. Учинчи босқичда сохта, баъзида ҳақиқий битимлар орқали корхонадан четга, бассейн ва транзит фирмаларга пул чиқаришни йўлга қўйишган. Асосан қимматлаштирилган импорт контрактлари воситасида, кўпинча қимматлаштириш ҳам шарт бўлмаган, чунки чекланган конвертация ва уч каррагача курс фарқи етарлича маржа ярата олган. Бу нима мақсадда қилинган? Кейинги босқичга ўтамиз. Тўртинчи босқичда, корхонанинг ўзидан чиқариб кетилган пуллар ҳисобига корхона хусусийлаштирилган, сотиб олинган. Яъни, сопи ўзидан чиқарилган. Баъзида ўта йирик, масалан Ўздунробитага ўхшаган активларни биттада эгаллаш имконсиз бўлган, бунга баъзида йиллар кетган. Бир неча траншларда схема амалга ошган. Пулни четга чиқариб олиш ҳам, "хусусийлаштириш" ҳам . Кўпчилик ҳалигача адашадики, "ўзбекча хусусийлаштириш" арзонгаровга бўлган деб. Йўқ бу хато. Арзонга эмас, текинга бўлган. Шу маънода ўтган эпохада Ўзбекистонда юз берган хусусийлаштириш Россиядаги "гаров аукционларидан" умуман фарқланмаган. Унисидаям, бунисидаям, давлат ўзининг пулига ўзининг активларини аввалбошдан маълум бўлган ва келишилган одамларга сотган. Ўзининг пулига ўзининг активларини. Бешинчидан, "хусусийлаштириш" юз бергандан кейин, бу асосан Гулнора Каримова назоратига ўтган активларга тааллуқли, активни қайта, лекин каррасига қимматига, энди бозор нархида сотишга тайёргарлик бошланган. Бунинг учун назоратга ўтган корхоналар ҳозирги тилда айтганда, тўлиқ трансформация қилинган, ҳисоб ва менежмент ғарб стандартларига яқинлаштирилган. Кейин қимматига, ҳақиқий бозор нархида сотилган. Ҳақиқат учун айтиш зарурки, Гулнора Каримова активларни қиммат сотишни, активлар нархини шиширишни, бир вақтнинг ўзида бир неча рақобатчиларни савдога қўшиб манипуляция қилишни билган (упаковка ва дизайн унинг касби). Баъзида ўйлаб қоламан, у шу қобилиятларини ўзи учун ва муттаҳамлик мақсадларида эмас, масалан ўша пайтдаги хусусийлаштириш учун масъул идора раҳбари ва хусусийлаштириш идеологи сифатида давлат учун, давлат манфаатларида, давлат имиджи учун қилгандами? Балки китобларда Грузиядаги хусусийлаштириш эмас, Ўзбекистондаги хусусийлаштириш мисоллари намуна сифатида кўрсатилган бўлармиди. Майли, тарих агар деган нарсани билмайди, у ўта жаҳлдор ўқитувчи, яхши ўқимаганларни жазолайди. Қаттиқ жазолайди. @the_bakiroo