Давлат бюджети даромадларининг ўсиши секинлашишда давом этмоқда
2024 йилнинг биринчи чорагида Давлат бюджети даромадлари 5,3 трлн.сўмга ўсиб 52,6 трлн.сўмни ташкил этган. Ўтган йилнинг тегишли даврига нисбатан ўсиш 11,6%гача секинлашган (2023 йилда 12,9%).
Лекин бунда оддий солиқ тўловчилар бўлган ўзбекистонликларнинг заррача айби йўқ. Чунки масалан, жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи тушумлари 2024 йил 1 чоракда 7,7 трлн сўмни (ўсиш 17 %), Мол-мулк солиғи бўйича тушумлар 2024 йил 1 чорагида 1,7 трлн сўмни (ўсиш 30,5%), Ер солиғи бўйича тушумлар 2024 йил 1 чорагида 1,9 трлн сўмни (ўсиш 30,1%) ташкил этган. Охирги тўловчиси оддий ўзбекистонликлар бўлган Божхона божи тушумлар 2,2 трлн.сўмдан иборат бўлган (ўсиш 27,6%). Бошқача айтганда, сиз-у биз солиқ тўлаяпмиз, ошириб тўлаяпмиз, унда ким тўламаяпти?
Қўшилган қимат солиғи тушумлар 12,3 трлн сўмни ташкил қилган, бу 2023 йилнинг мос даврига нисбатан 1,0 трлн сўмга (-7,2%) камдир.
Фойда солиғи тушумларининг ўсиши кескин секинлашган ва 10,4 трлн.сўмни ташкил этган (ўсиш атига 9,6%).
Яна акциз солиғидан тушумлар ҳам кескин сусайган. 2024 йилнинг 1 чораги давомида акциз солиғи тушумлари 3,7 трлн.сўмдан иборат бўлган (ўсиш атига 7,0%). Алкоголь, табиий газ ва полиэтилен бўйича акциз тушумлари кескин қисқарган.
Бюджетга бошқа тушумлар қаторида давлат активларини хусусийлаштиришдан маҳаллий бюджетларга тушумлар 1,5 баробарига қисқариб кетгани эътиборни тортади. Давактив ўннг чўнтакларга, сўл чўнтакларга активларни "хусусийлаштириш"ни тезлаштиргани сари тушумлар қисқармоқда. Нега?
Ўзи умуман, бюджетга тушумларнинг ўсиши секинлашишда давом этаётгани иқтисодий ўсишнинг эълон қилинаётган чиройли рақамлари тафтиш этилиши заруриятини ҳам келтириб чиқаради. Ярқиратиб кўрсатилаётган 5,5-6,0%лик иқтисодий ўсиш ўзи қанчалик реал?