​Кэшбек ўрнига нима оламиз? Яширин иқтисодиёт улушини қисқартириш, фискал таҳлиллар институтининг харид чекини рўйхатдан ўтказган шахсларга 1 фоиз кешбекни тўлаш амалиётини тўхтатиш таклифи ижобий қабул қилинмаслиги аниқ эди. Чунки ўзбекистонликлар 4 йил аввал жорий қилинган тизимдан қайтариб олаётган маблғаларнинг ўзининг ҳаққи дея ҳисоблай бошлаган. 2024 йилда кэшбекнинг энг кўп миқдори бир ой давомида сотиб олинган товарлар (хизматлар) қийматининг базавий ҳисоблаш миқдорининг 60 бараваридан ошмаган қисмидан бир фоизи даражасига туширилгани (яъни ойига энг кўп 247 200 сўм) ҳам олқиш билан қабул қилинмаганди. Бунинг устига кечагина Солиқ қўмитаси "давлат томонидан жорий этилган кешбек тизимини бекор қилиш ёки унинг амал қилишини чеклаш мақсади кўзланмаган" дея баёнот берганди. Айни пайтда институт келтираётган важларни ҳам ўринли эмас, дейиш қийин, кэшбек тизими ўзи аллақачон оқ ва шаффоф бўлган қисм учун бюджет маблағларини сарфлашга айланиб қолган (ўзи аввалбошдан шундай бўлиши прогнозлари бўлганмиди?). Нафақат кэшбек, шу каби бошқа воситаларда ҳам (айтайлик, қуёш панеллари орқали генерация қилинган электр энергияси учун субсидия мисолида ҳам) ортга чекиниш ёки амал қилиш муддатлари белгиланмагани қарорларни ўзгартиришни қийинлаштиради. Йўқ жойдан яна қўшимча ишончсизлик яратади ("доим алдашади" қабилида). Шунинг учун, агар кэшбек тизими тугатилса, истеъмолчилар аллақачон ўзиники деб ҳисоблай бошлаган шартли 1,8 трлн.сўм эвазига кам бўлмаган нимадир олишлари керак. Лоторея қувонч билан қабул қилинадиган вариант эмас (бунинг устига мукофот фонди жуда кам бўлса). Масалан, Ташаббусли бюджет учун йиғилган кэшбекдан кам бўлмаган қўшимча маблағ берилиши (айнан, кўп овоз олган, лекин ютқазган лойиҳалар учун бўлса янада адолатли бўларди) ёки йиғилгана кешбекни шерикчилик лойиҳаларига ўтказиш имкониятини яратишни ҳам ўйлаб кўрса бўлади. Қайтараман, бу мисол холос. Ўзбекистонликларнинг ўзларига қўйиб берилса, янада афзалроқ ва маъқулроқ таклифлар ҳам чиқиши мумкин.