Нархларнинг эркинлаштирилиши жуда зарур, лекин кифоя эмас Нархлари 2019 йилда эркинлаштирила бошлаган ва 2020 йилда тўлиқ қўйиб юборилган бензин нархларидаги ўзгаришлар туфайли келаси 2022 йилда энергия нархларини эркинлаштиришга ҳозирлик кўраётган Ҳукумат кенг жамоатчилик зеҳниятида қўллов олмаслиги аниқ. Бензин нархларининг эркинлаштирилиши ва унинг ортидан рўй бераётган воқеликларнинг ва балки ҳаракатсизликларнинг барчаси ҳукуматнинг 2022 йилдаги режаларига қарши ишламоқда. Ҳукумат ростанам энг асосий ишни қилди - бензин нархлари эркинлаштирилди, лекин ундан кейинги ўзининг энг асосий вазифаси - рақобатни тинимсиз қўллаб қувватлаш, монополияга (айниқса кириш ва қуйи занжирларда) қарши курашишни, таклифни доимий рағбатлантиришни унутиб қўйди. Оқибатларни кўриб турибмиз. Шу ўринда монополияга қарши курашиш қўмитаси тор манфаатлар нафси йўлида ўтган йили феълан ва атайин ўлдирилганлигини ва соқовга айлантирилганини ҳам эслаб кетмаса бўлмайди. Негадир олтинчи қаватда ўтирганлар нархларни эркинлаштирилиши маҳсулотнинг савдоларини биржага ўтказиш билан бошланади ва тугалланади, деган ўта примитив ва хато фикрни зеҳниятида мустаҳкамлаб олишган. Мисол келтираман. Аналоги ҳатто Афғонистонда йўқ, ишлаб чиқарувчиси фақатгина битта Ўзбекнефтегаз бўлган АИ-80 бензини биржа савдолари орқали реализация қилинади. Йил бошидан буён АИ-80 бензини ўртача сотиш котировкалари 5 811,8 минг сўмдан, 10 005 минг сўмгача, ёки 72,1%га ошган. Шу рақамни эслаб қолинг. Айни пайтда октан сони баланд, бензин стандартларига мутаносиб ҳисобланадиган 95 маркали бензин йил бошидан буён 8 498 минг сўмдан 11 348 минг сўмгача, ёки 33,5%га ошган. Нега миллий ғурур дейилган, аслида пешонамизга битилган уятли тамға АИ-80 бензин 95 бензиндан кўра 2 баробардан зиёд қимматлаган? Чунки гарчи импортерлар сони чекланган бўлсада, 95 бензинда Ўзбекнефтегазга рақобат босими мавжуд. Импорт қозоқ бензини, импорт туркман бензини ва импорт рус бензини нархлар ошишини тийиб туради ва турмоқда. Бу қандай оқибатлар яратмоқда ва нималар қилмоқ керак? Биринчидан, Ўзбекнефтегаз АЁҚШларида чакана нархларда АИ-80 бензин 6500 сўмгача (буям Тошкент шаҳрида), бошқа операторларда эса 8500 сўмгача? Бу ерда айбдор хусусий операторлар эмас, чунки улар АИ-80 бензинни ҳам ишлаб чиқарувчиси, ҳам улгуржи ва чакана сотувчиси бўлган Ўзбекнефтегазга нисбатан ноқулай шароитларга қўйилган. Антимонополия ушбу вазиятни ипидан игнасигача ўрганиши зарур. Бунга кучи ва салоҳияти етмаса, ана Тошкент вилоятига сургун қилинган Шарипов ва унинг жамоасини чақиришсин. Иккинчидан, бензин импортерлари таркиби ва ўзаро алоқадорлиги тўлиқ очиқланиши зарур. Ёпиқ протоколлар ва ёпиқ квоталар ҳақида ҳам гапириш вақти етди. Халқни бир муддат алдаш мумкин, лекин ҳамма вақт эмас. Учинчидан, олдинда қиш келаяпти, табиийки бензин истеъмоли яна ошади. Вазият ўзгармаса нархларни чеклаш ва ўрнатиш чақириқлари янграй бошлайди. Агар бунга популистик тарзда, яъни нархларни чеклаш билан жавоб берилса, шунча қилинган иш бир пул бўлади. Ҳукумат нархларни белгилаши эмас, таклифни рағбатлантириши ва бозорга импортерлар кўпроқ кириб келишини қўллаб қувватлаши лозим. Нега реализация учун бозор топа олмаётган қозоқ компаниялари ўзбек бозорида йўқ? Савол қозоқларга эмас, ўзбек чиновникларига! @the_bakiroo