​Нарх манипуляцияси: 1,80 центлик электр алдамчи таклифмиди? Бундан 1,5 йил аввал Шерободда қуёш станцияси қуриш бўйича лойиҳа тендер шаклида ўтказилиб унда Abu Dhabi Future Energy (Masdar) компанияси 1 кВт.с электр энергияси учун 1,8045 цент таклифи билан ғолиб бўлгани Ўзбекистон энергетикасми учун муҳим ҳодиса ўлароқ кўрилганди. Орадан бир муддат ўтиб, «Сурхондарё вилояти Шеробод туманида умумий қуввати 456,6 МВт бўлган фотоэлектр станциясини қуриш» лойиҳаси бўйича Президент қарорида битимнинг деярли барча параметрлари, томонларнинг мажбуриятлари очиқланганди. Хусусан, қарорнинг 4-бандида "Инвестиция шартномаси ва Электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги битим доирасида ишлаб чиқарилган 1 киловатт-соат электр энергияси учун хорижий валютада деноминацияланган 1,8045 АҚШ центи миқдорида тариф ўрнатилганлиги белгилаб қўйилсин ҳамда тўлов нархларининг АҚШ долларига боғланишига рухсат берилсин", дея нархлар аниқ тиниқ ёзиб қўйилганди. Афсуски, ўтаётган ҳафтада лойиҳа параметрлари билан боғлиқ янги қарор қабул қилинди. Унда сотиб олинадиган электр учун ўрнатилган тариф энди олиб ташланган ва модда қуйидагича таҳрир этилган: "Инвестиция лойиҳасини амалга ошириш доирасида ишлаб чиқарилган 1 киловатт/соат электр энергияси учун тариф миқдори Электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги битим ва унга ўзгартириш киритишни назарда тутувчи келишувда назарда тутилган миқдорда ва хорижий валютада ўрнатилганлиги белгилаб қўйилсин ҳамда тўлов нархларининг АҚШ долларига боғланишига рухсат берилсин". Кўраяпсизки, янги қарор билан Инвестиция шартномаси ва Электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги битим доирасида кўрсатилган аниқ нарх йўқ ёки бу оммадан яширилган. Нега? Тушунарсиз. Энди яна 1,5 йил аввалги тендерда янграган бошқа молиявий таклифларга қайтамиз. Унда Jinko Power (HK) Co., Ltd./China Power Holding International – 1 кВт.с электр энергияси учун 2,1621 цент таклифи билан иккинчи ўринни қўлга киритган. Агар Abu Dhabi Future Energy (Masdar) лойиҳани тасдиқланган 1,80 центлик нархларда амалга оширишдан бош тортган ёки бошқа оширилган нархларни таклиф этаётган бўлса, унда бу инвестордан воз кечиш ва иккинчи 2,16 центлик захира таклифини қабул қилиш керак эмасми? Ахир тендер ва молиявий таклифлар қоидаси шундайку. Ва энг асосий савол: энди битим бўйича электрни сотиб олиш нархи қандай ва бу нима учун халқдан яширилаяпти. Эртада тўлайдиган охирги тўловчи шу халқку! Кейинги савол: агар шунақа манипуляция қўл келса, келаси сафар бошқа лойиҳаларда ҳам шундай йўл тутилмайди дея ким кафолат беради. Арзон нарх билан тендер ютиб олинаверади, кейин ёпиқ эшиклар ортида ҳукумат билан бошқа қимматроқ нархларга махфий тарзда келишилади. Учинчи савол: Бу қилинаётган ишлардан молиявий ва техник донор ҳисобланган Осиё тараққиёт банки хабардорми? Агар хабардор бўла туриб, манипуляцияларга рози бўлаётган бўлса, бу халқаро молия институти учун ҳам катта репутацион оқибатлар яратади.