Кластерларга нима учун имтиёзли кредит берилиши керак? Кластер нега вазир ва ҳокимлар рухсати билан ташкил этилиши керак? Фермер ўзи етиштирадиган пахта таклифини биржага жойлаштириш орқали баландроқ нарх таклиф қилган кластер билан шартнома тузишни назарда тутувчи фармондан қувончлар узоққа чўзилмади. Чунки ҳужжатнинг биринчи бандидан кейинги бандлари чўнтак кластерлар ва уларнинг валийлари тарафидан ёзилганга ўхшайди (фармон матни). Ўзи охирги пайтда эзгу бир қадамниям ёнига нимадир тор манфаатларни ифода этувчи расво таклифларни киритиб норматив ҳужжатнинг маъно мазмунини йўққа чиқариш роса урф бўлди (охиргиси штраф балларини жорий қилиш ва мелисани обрўсизлантиришга оид эди). Хуллас, пахта билан боғлиқ янги механизмда ростанам бозор томон бир қадам олдинга ташлангар, лекин феодализмга қараб эса уч қадам орқага юрилган. Биринчидан, кластерларга пахта хом ашёси учун ҳисоб-китобларни амалга оширишга 10%лик ставкада имтиёзли кредит бериш тартиби сақлаб қолинган. Буям майли. агар кластернинг ўзи пахта етиштирса 24 ойга (18 ой имтиёзли) кредит берилади, фермерга эса 14 ойга (10 ой имтиёзли). Нима кластеринг шохи борми? Фермерни эшик қисганми? Йўқ, ўзи нима учун соф бизнес тузилма бўлган кластерларга имтиёзли кредит берилиши керак? Кластерларнинг эгалари ўзининг пули билан риск қилсин, қарз керак бўлса, ана тижорий нархларда мулкини қўйиб кредит олсин. Нима учун яна бозорга ўтиш мақсадидан четланмоқдамиз? Иккинчидан, таклиф этилаётган кредитни молиялаштириш совок транш тизимини эслатади. Кредит буюртмалари Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг "Агроплатформа" тизими орқали тақдим этилар экан (платформага кирмаган етказиб берувчиларга пул ўтказиб бўлмаса керак, бюрократик платформа орқали товуқ ва теплица бўйича зараркунанда кредитлаш тажрибаси камлик қилган бўлса керак). Ўзи умуман кредитлашни Қишлоқ хўжалиги вазирлигига нима алоқаси бор? Биз Бозор қурмоқчимизми ё Колхоз? Уруғлик чигит учун истисносиз  кўрсатилган жойга пул ўтказилишини алоҳида қайд этиб кетишни унутишмаган. Учинчидан, кластерларни ташкил этиш этиш энди ҳукумат қарори билан эмас, қишлоқ хўжалиги вазири билан келишув ва вилоят ҳокими қарори билан ташкил этилади. Яъни бусиз ҳам коррупцион ва бюрократик механизм янада расволашади. Феодал ҳокимларнинг гапига кирмай юрган, ўз ҳуқуқини биладиган кластерларни энди урди худо. Бир имзо ва қўнғироқ билан кластерлик бошқасига, яқинроқ чўнтакларга тортиқ этилаверади. Нима учун пули бор исталган инвестор кластер ташкил этиши ва эркин бозордан пахта сотиб олиб иш юритиши мумкин эмас? Нима учун бюрократик эмас, бозор критерияларини (айтайлик, устав капитали, ликвидлиги ва ташкилий тузилмасига талаблар) белгилаш мумкин эмас. Ва ўзи нима учун ҳалигача Кластерлар тўғрисида қонун йўқ? Тўртинчидан, фермерларни тепкилаш, яъни сталинча китель кийганларнинг ойболта сиёсати давом этади. 11-бандга кўра фермерларнинг кластерлар олдидаги қарзини ундириш учун ҳисоб палатасидан прокуратурагача бўлган бутун бошли ишчи гуруҳи армияси шуғулланади. Фермерларнинг кластерлардан йиллаб ундирилмаётган ҳақини ундириб бериш тўғрисида эса лом-лим дейилмаган. Буям майли, фермерларнга томчилатиб суғориш учун ажратилган кредитларнинг таъминотига берилган кластерларнинг кафиллигини фермерларнинг ликвидли мол-мулки билан алмаштириш топширилган. Бу энди қип-қизил зўравонлик ва қонунларга тупуриб қўйиш дегани. Ўзи бу қайтмаслиги олдиндан аниқ бўлган кредитлар фермерларга мажбурлаб берилган бўлса (олмаганларнинг ери тортиб олиниши билан қўрқитилган), энди фермерларнинг мол-мулкиниям гаровга қўшиб тортволмоқчимисизлар? Бешинчидан, кредитлаш механизмига Агробанкдан бошқа давлат улуши мавжуд банкларниям жалб қилиш тавсия этилган. Олдиндан айтиш мумкинки, янги дейилаётган бу механизмда қабул қилинаётган рисклар Агробанкниям, бошқа иштирокчи банкларниям абгорини чиқаради. Чунки рисклар карррасига ортган, маржа эса ўзгаришсиз қолган. Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармасининг пахтачиликни молиялашдаги ўзи бусиз ҳам катта йўқотишлари ортса ортадики, асло камаймайди.