"Кўча" ва Қарз Зарбдор 40 кунликда ҳуқуқ-тартибот идоралари криминал оламининг вакилларини қўлга олишда давом этмоқда. Очиқланаётган хабарларга кўра, уларнинг айримлари бошқа жиноятлар билан бирга куч ва зўрлик ишлатиш орқали қарз ундириб бериш билан ҳам шуғулланиб келишган. Ўзи нега қарз ундиришга "кўча" аралаша бошлаган, деган саволни қўйиш ва ёқимсиз жавобларни эшитиш вақти ҳам келди, назаримда. Чунки энг аввало, бу йўналишда қонунчилигимиз анча заиф ва турли лазейкаларга тўлиб тошган. Тарозининг палласи тенг эмас, ҳақдордан кўра қарздор кўпроқ ҳимояланган. Шунинг учун қарзни ундириш, уни таъминотга, хусусан гаров ва бошқа мулкларга қаратиш, ижрони таъминлаш йилларга чўзилади. Гап фақат банк кредитлари ҳақида эмас, умуман барча тоифадаги қарз ҳақида кетмоқда. Суд тизими мўрт ва мустақил эмас, қўнғироқ ҳуқуқи ҳаддан зиёд авж олган. Қарор чиқариш жараёни ўта коррупциялашган. Иккинчидан, нормал давлатлардаги каби умидсиз даражага етган қарзларни ундиришнинг қонуний, легал институтлари мавжуд эмас. Шу маънода биз айтайлик, Сомали ёки Эритрея билан бир даражадамиз. Алоҳида бизнес тури ҳисоблагадиган Коллекторлик фаолиятини легаллаштириш йўлидаги қадамлар амалдорлар тарафидан узлуксиз рад этиб келинади. Чунки юқорида айтганимиздек, амалдорларнинг ўзи ва улар назоратидаги бизнеслар энг ёмон қарздорлар ҳисобланишади. Эртага, айтайлик, коллекторликка рухсат берилса, коллекторлик ташкилотларининг биринчи мижозлари амалдорлар бўлишади. Учинчидан, бу энг ёмони, жамиятимиз зеҳниятида қарзни вақтида қайтармаслик ва умуман қайтармаслик қабул қилинган нормага айланиб бўлган. Қарзни қайтармаган эмас, қарз берганнинг ўзи кўпроқ қораланади. "Қўл билан бериб, оёқ билан олиш" мақолимизгача кирган. Қарзни қайтаришни тинимсиз сўраган дўстимиз, қариндошимиздан юз ўгириш одатлар тусини олган. Шуларнинг ҳаммаси қўшилиб қарз ундириш муносабатларига криминал унсурларнинг фаол кириб келишига замин яратган (давлат ёки давлатнинг мукаммал қоидаси йўқ жараёнга доим криминал ўрнашиб олади). Масала энди шу занжирларни илдизи билан бузиш ташлашда. Лекин ҳозирча бунга ҳукуматдаям, жамиятдаям етарлича хоҳишларни кўрмаяпман.