Ўзбек банкларининг декабрдаги соф фойдани шишириш билан боғлиқ манипуляциялари январдаёқ очилиб қолган
2023 йил якунида банкларнинг резервларни қайтариш орқали соф фойдани ошириб кўрсатишгани 2024 йил январь кўрсаткичларидаёқ билиниб қолган.
2024 йил январь ойини ўзбек банклари 396 млрд.сўмлик соф фойда ёки йиллик ҳисобда 4,9%лик капитал рентабеллиги билан якунлашган холос. Солиштириш учун, 2023 йилнинг декабрида худди шу банклар 4 баробар кўпроқ, қарийб 1,6 трлн.сўм соф фойда ясаб кўрсатгандилар.
Банкларнинг манипуляциясини айниқса резервлар билан ўйинлар яққол очиб қўяди. Фойдани ошириб кўрсатиш учун банклар 2023 йил декабрда 2,3 трлн.сўм резервларни ортга қайтаришган бўлса, 2024 йил январда 3,4 трлн.сўм резервни яна қайтариб "жойига қўйишган".
Январда яна банкларнинг фоизли харажатлари кескин, декабрдаги 5,6 трлн.сўмдан 6,1 трлн.сўмгача ошган. Эҳтимолки, айрим банклар ўтган йил охирида фоиз харажатларини яшириб, январга ўтказишдан ҳам тортинишмаган.
Банкларнинг кредит портфели 2023 йил якунида ўзидан ўзи яхшиланиб қолмаганини эса NPL билан боғлиқ "эъжод" намойиш этади. Ўтган йил охирида 3,5%гача ёки 16,6 трлн.сўмгача туширилган NPL бир ой ичида 4,3%гача ёки 20 трлн.сўмгача ошиб кетган. Энг катта ўсиш Ипотека-банк (+1 трлн сўм), ЎзСҚБ (+906 млрд сўм) ва Миллийбанкда (+422 млрд.сўм) кузатилган. Солиштириш учун, декабрда NPL Ипотекабанкда 196 млрд.сўмга, ЎзСҚБда 216 млрд.сўмга, Миллий банкда эса 325 млрд.сўмга камайтирилганди. Банкларнинг кредит портфелининг сифати декабрда бирдан яхшиланиб, январда бирдан ёмонлашиши мумкинми? Бундай ҳалинчак тебраниши учун аввал қандай мўъжиза юз бериши ва кейин қандай катастрофа қабул қилиниши керак?
Қизиғи, банкларда йил охирида қандай ажабтовур рақамлар ясалганини шу банкларнинг асосий акциядорлари Иқтисодиёт ва Молия вазирлиги ҳам, ФРРУ ҳам билмаган бўлиши мумкин эмас. Шу рақамларни ясаган банкларнинг кенгашларида нафақат бу идораларнинг профессионал вакиллари, гўёки мустақил дейилган хориждан келтирилган аъзолар ҳам ўтиришипти (йилига 8 ва 9 рақамли мукофотлар олиб).
Чиройли рақамларни ясаётган банкларнинг айримларини шу йил яна хусусийлаштирилишини тезлаштиришмоқчи бўлинаётгани ҳайрат уйғотади. Жараёнга бир неча юз мингдан бир неча миллион долларгача турли консультантлар ҳам ёлланган.
Энди савол: Қайси телба инвестор олади бу банкларни? Олса ҳам, неча пулга олади? Номиналидан неча баробар пастга? Ё яна сопини ўзидан чиқариб бериладими?