Нега Ўзбекистонда Uber, DiDi ва Bolt каби компаниялар йўқ? Дунёнинг бозор қоидалари ишлаётган қайси мамлакатига борсангиз, такси хизматлари бозорида камида уч-тўртта йирик транснационал компания фаолият кўрсатаётганига гувоҳ бўласиз. Ўзбекистон бу масаладаям истиснолардан бири. Доим фалон рейтингда бизнес қилиш эркинлиги фалон пунктга ошди, деб мақтанишни хуш кўрамиз (бу ўлгур кўтарилаётган рейтинглар ҳеч ҳаётимиз сифатида, эркинлигимизда ёки бозорда акс этмаётгани бошқа масала). Нега унда айтайлик Қозоғистонга, Қирғизистонга кираётган глобал ўйинчилар қозоқлардан 2 баробар, қирғизлардан 6 баробар катта бўлган ўзбек бозорини четлаб ўтишади. Киритишмайдими? Кела олишмайдими? Ё Келишмайдими? Келиша олишмайдими? Монолистларни тийиб туришнинг энг осон йўли уларнинг рақобатчиларини бозорга киритиш эмасми? Кенг ўқувчилар эслашса керак, бундан 10 йил аввал Кока коладан бошқа глобал газланган ичимлик ишлаб чиқарувчиси Ўзбекистонда йўқ эди. Шунинг учун кола ўз заводларини исталган пайтда ёпиб, нархларни осмонга кўтарар, бозорга қарши хоҳлаганча ўйинларини қилаверади. Сунъий дефицит яратиб бир йил ичида нархларни 2 баробарга кўтарган пайтлари бўлган. Вазият шу даражага етардики, ҳаттоки Афғонистондан келган контрабанда кола истеъмолчиларга арзонроқ тушарди. Кейин Pepsi бозорга қўйилди, бир муддат ўтиб RC cola пайдо бўлди. Ҳозир сиз Кока коланинг ўша ҳунарлари қайта такрорланиши мумкинлигини тасаввур қиласизми? Йўқ. Чунки бозорни йўқотиб қўяди. Нархлар-чи? Солиштирсангиз, газланган ичимликлар бозорида рақобат мавжулиги учун нархлар ўсиши инфляциядан баланд эмас, ҳаттоки асосий хом-ашё шакар нархи баробарига ошиб кетган тақдирдаям. Яна бир гап шуки, Коланинг рақобатчилари пайдо бўлиши билан бозор каррасига кенгайди. Бундан коланинг ўзиям ютди, харажатларини минималлаштирди, лекин фойдаси камайиб қолмади. Худди шу гапни такси агрегатлари билан боғлиқ секторгаям нисбатан айтиш мумкин. DiDi ва Bolt келишидан Яндекс ҳам ютади. Яндекс мавзусини тугатиш учун айтмоқчиманки, эътирозим тўғридан-тўғри Яндекс Goга эмас. Гап биздаги умумий тизим ҳақида. Бозорга, рақобатга ишонмайдиган, қўл билан, чиновник қўли билан бошқарилишда давом этаётганимиз ҳақида кўпроқ. Ниманидир ўзгартириш керакми? Саволнинг ўзи бир неча жавобларни келтириб чиқаради. Бир томондан, ҳа, нимадир қилиш керакдек кўринади. Лекин бунга хоҳишлар борми? Ирода-чи? Етадими?.