Биз барибир тўлаяпмиз, балки қимматроқ тўлаяпмиз
Давлат бюджетига Табиий газни сотиб олиш сотиш нархларидаги фарқни қоплаш учун 1 трлн.сўм субсидия ажратиш тўғрисидаги тузатишлар киритилган.
Табиий газ ва электр энергияси тарифларини эркинлаштириш масаласи мана учинчи йилдирки кейинга қолдирилмоқда. Аввалига бунга 2020 йилда бошланган Коронавирус пандемияси тўсқинлик қилди, 2021 йилдаги сайловлар тарифларни ошириш сингари оғир ва ёқимсиз масалани амалга оширишга сиёсий важлар нуқтаи назаридан имкон бермас эди.
Айни вақтда, гарчи келаси 5 йилда биз барибир шу йўлдан ўтишимиз лозимлигига қарамай, сайлов кампанияси вақтида ҳам энергия тарифларини эркинлаштириш зарурияти бирон марта кўтарилмади.
Катта эҳтимол бу кетишда 2022 йилда ҳам тарифларни тижорийлаштириш ва бозор рельсига ўтиш муҳокамада бўлмайди.
Албатта бунинг тўлови ва товони йўқ эмас. Гап шундаки, биз бу тўловни ҳар куни ва ҳар доим ўз гарданимизга олиб келмоқдамиз. Барибир солиқ тўловчилар, демакки газ истеъмолчилари зиммасига тушадиган 1 трлн.сўмлик субсидия бу айсбергнинг учи холос. Тизимда кўрилаётган зарарлар тўпланадиган дренаж звеносига айланиб қолган Ўзтрансгаз 2020 йилнинг ўзида 3,6 трлн.сўм зиён кўрган. 2021 йилда бу миқдор каррасига кўпроқ бўлиши эҳтимоли баланд.
Бозордан узоқ паст тарифлар самарасизликни, рақобатсизликни, ўғирликни, ўзлаштиришларни яратади. Бунинг ҳисобини ҳеч ким ҳисобга қўшаётгани йўқ.
Оддий мисол. 2022 йилдан хорижий инвесторлар ҳисобига қурилаётган қуёш станциялари ишга туша бошлайди. Генерация бўлган электр келишувларда белгиланган нархларда сотиб олиниши керак. Демакки, уни истеъмолчиларга сотишда яна фарқлар пайдо бўлади. Табиийки уни яна бюджетдан қоплаш масаласи кўндаланг бўлади. Қаердаки бюджетдан қоплаш бор, у ерда ношаффофлик шаклланади.
Шунинг учун, қанчалик оғир ва қийин бўлмасин, сиёсатчи ва амалдорларнинг рейтинги қанчалик пастга тушмасин, энергия ресурслари тарифларини эркинлаштириш мавзуси кун тартибига қайтиши лозим. Қанча тез бўлса, шунча яхши.