Сангиновнинг Ўзбекгидроэнергосидан электр энергияси антиислоҳотлар доирасида қанчадан сотиб олинмоқда?
Афсуски, бу саволга биронта очиқ маълумот топа олмайсиз. 2022 йил 1 январдан 2023 йил 1 октябрга қадар таннархи энг паст бўлган гидроэлектр станцияларида ишлаб чиқарилган электр энергияси энг қиммат нархда, 675 сўмгача бўлган қийматда сотиб олиб келинган. Солиштириш учун, шу даврда бошқа иссиқлик ва қуёш электр станцияларидан электр энергияси ўртача 2 баробар арзон нархда сотиб олинган. ГЭСларда таннарх ўта паст, сотиш эса юқори тарифларда амалга оширилгани учун, Сангиновнинг компанияси бошқа зарардаги станциялардан фарқли ўлароқ триллионлаб фойдада ишлаб келган.
Хўш, сизда савол туғилиши мумкин. Нега Сангиновнинг станцияларидан электр қиммат нархда олинган? Фақат севимли бўлгани учунми?
Йўқ. Давлат электр энергияси таннархи "копейкага" тушадиган ГЭСлардан электрни отнинг калласидек нархда сотиб олишдан мақсад шу қиммат нарх ҳисобига тушадиган мисли кўрилмаган пулларга Ўзбекгидроэнерго янги ГЭСлар қуради, деб режа қилган. Сиз нима деб ўйлайсиз, бу режалар амалга ошганми?
Қисқа қилиб айтганда, жавоб: йўқ. Узунроқ айтганда: режалар яна ортга сурилган, лойиҳалар қимматлашган.
Масалан, 2021 йилда Сангиновнинг етовидаги компаянияга мисли кўрилмаган имкониятлар эшигини ошиб берган қарорга кўра, 2024 йилгача, Қуйи Чотқол ГЭС, Рабат, Чаппасуй ва Тамшуш ГЭСлари, Катта Андижон каналида ГЭСлар каскади, Жанубий Фарғона каналида
ЖФК-3 ГЭС, Тўпаланг дарёсида Зарчоб-3 ГЭСлар топширилиши керак бўлган. Янги қарор билан ушбу саналган лойиҳаларнинг фойдаланишга топширилиши 2025 йилгача чўздирилган. Бошқа йирик лойиҳаларнинг муддатлари ҳам чўзилган.
Бу ҳали ҳаммаси эмас. Қийматини шиширишмаса, ўзбек энергетиги шонли энергетик бўлмай қолади ахир. Айрим лойиҳаларнинг муддати чўзилгани етмагандай уларнинг қиймати ҳам шишган. Масалан, Қуйи Чотқол ГЭСининг қиймати 143 млн.доллардан169,5 млн.долларгача кўтарилган.
Энди савол: каррасига қимматига сотиб олинган электр энергияси ҳисобига режадаги мудатларда ГЭСлар фойдаланишга топширилмаган бўлса, яна қиймати оширилган бўлса, ўзбекистонликлар нима учун пул тўлади? Ўзи кимдан чиққан эди бу ўзбекистонликлар нонини туя қиладиган таклиф?
Сиз нима деб ўйлайсиз, шу билан хатолар тан олинди, ҳаммаси жойига қайтдими? Йўқ.
Қарор билан Идоралараро тариф комиссиясига (Ж. Қўчқоров) Дастурда кўзда тутилган инвестиция лойиҳаларининг 2028 йилга қадар амалга оширилишини таъминлаш учун Жамият таркибидаги гидроэлектр станциялари томонидан ишлаб чиқариладиган электр энергиясини сотиш тарифларини қайта кўриб вазифаси топширилмоқда.
Яъни, катта эҳтимол, Сангиновнинг Ўзбекгидроэнергосидан каррасига қиммат нархларда электр сотиб олиш қоидаси яна тикланади. Йўқ ГЭСлар учун олдиндан каррасига қиммат нархда пул тўлашда давом этамиз дегани бу.
Ҳа, дарвоқе, яна такрорлаймиз 2023 йил 1 октябрдан кейинги даврда Ўзбекгидроэнергодан электр энергияси қанчадан сотиб олинаётгани шу кунгача очиқлангани йўқ.
Кўп марта айтганимиздек, тарифларнинг оширилиши билан кифояланишни ислоҳот деб аташ бу катта ёлғон бўлади. Шаффофликнинг йўқлиги, таннархни шиширишга етакловчи антибозор қадамлар, ўғри олигархия фойдасига ишлаётган махфий қарорлар, ёпиқлик сиёсатининг давом этиши, бу ислоҳот эмас, бу антиислоҳот.
Антиислоҳотлар қўллаб-қувватланиши эмас, қораланиши керак.