Давлат ва давлат иштирокидаги корхоналарни тузиш қонун билан тақиқланиши керак Рақобат қўмитаси учинчи чоракда монополияга қарши органнинг олдиндан розилигини олинганлиги масалалари юзасидан ўрганишлар ўтказиб 4 та ҳолатда давлат иштирокидаги корхоналар ва уларнинг аффилланган шахслари ташкил этилганини аниқлаган. Ушбу давлат иштирокидаги корхоналарни ташкил этиш бўйича қабул қилинган қарорлар бозорда рақобат муҳитига таъсир кўрсатмаганлиги сабабли ўз кучида қолдириш мумкин, дея хулоса қилинган. Назаримизда, бу тўлиқ бўлмаган ёндашув. Давлат иштирокидаги корхоналарни тузиш нафақат рақобат нуқтаи назаридан, балки уларнинг зараркунандалиги, самарасизлиги ва коррупциогенлиги нуқтаи назаридан ҳам чекланиши керак. Охирги 8 йилда давлат бир қўли билан давлат корхоналарини хусусийлаштираяпти (кўпинча ёпиқ кабинетларда ва садоқатли чўнтаклар иштирокида), иккинчи қўли билан эса давлат корхоналарини тузишда давом этмоқда. Ўзбек чиновникларининг бу зараркунанда методичкаси тўхтамай ишлаяпти: Давлат органи, давлат компанияси, давлат банки давлат иштирокида ёки шўъба корхона тузади. Бир неча йил давомида зарарларни йиғади, қиммат пудрат ва шартномалар, чўнтак экотизим орқали миллиардлаб пул ўзлаштирилади, кейин ҳеч нарса бўлмагандек, хусусийлаштириш дастурига тиқиб сувтекинга биронта чўнтакка топширилади. Ачинарлиси, бу схема нафақат миллиардларни ўзлаштириш учун, Тошкент металлургия заводигача бўлган триллионлаб қарз ва давлат захиралари тиқилган гигант компаниялар мисолида ҳам қўлланилмоқда. Қизиқ томони, давлат компанияларини тузиш бўйича амалдаги мавжуд чекловлар ҳам ишлаётгани йўқ. 2020 йилда қабул қилинган фармонга кўра битта товар бозорида бешта ва ундан ортиқ хусусий тадбиркорлик субъектлари фаолият юритиб келаётган соҳаларда давлат иштирокидаги хўжалик юритувчи субъектларнинг, шунингдек уларнинг аффилланган шахсларининг ва хўжалик фаолиятини амалга ошириш ваколатлари берилган давлат муассасаларининг таъсис этилишига йўл қўйилмаслиги белгиланган. Лекин Президент фармонида кўрсатилган бу талаблар амалда умуман ишламаяпти. Балки, давлат компаниялари ташкил этишни қонун билан тақиқлаш керакдир? Ахир зараркунанда ўзбек чиновнигини иқтисодиёт ва бизнесдан ҳайдаб чиқаришнинг бошқа чораси қолаётгани йўқ.