Қулай келса — "халқаро тажриба", ноқулай келса — "бизнинг ўз йўлимиз бор"
Пахта нархининг "жаҳон бозоридаги" котировкалари тушиб кетгани баҳонасида қишда тузилган фьючерс шартномалари шартларининг фермерлар зиёнига қайта кўриб чиқилиши, бюджет ҳисобидан кластерларнинг молиявий қўллаб-қувватланиши "ўзимизга хос йўл" баҳонасига яққол мисол бўла олади.
Масалан, жаҳон бозорида нефть нархи тушиб кетгани ортидан Ўзбекистонда бензин, пропан ва бошқа ёқилғи нархлари мутаносиб равишда пасаймайди, қайтанга кўтарилиши тўхтамай давом этади. Ҳукумат ҳеч қачон бунга жиддий эътибор қаратмайди, аралашмайди. Савол туғилса, ҳукумат нарх-навога аралашиши "халқаро тажрибага" тўғри келмайди дея жавоб эшитишингиз тайин (ваҳоланки, айни ёқилғи энергетикасидаги юқори даражада монополлашганлик ва манипуляция ҳолати бўлгани учун ҳам ҳукумат Рақобатни таъминлаш дастаги билан аралашишга мажбур).
Энг кулгулиси, ўзбек пахтаси бир неча йилдан буён умуман экспорт қилинмайди. Яъни, Ўзбекистонда етиштирилаётган пахта глобал пахта бозорининг иштирокчиси эмас, табиийки, унинг нархлари ўзбек пахтасига қаерда жисмоний талаб бўлса, ўша жойда шаклланиши керак. Яъни Ўзбекистоннинг ичида.
Иккинчи бир жиҳат, албатта, Ўзбекистонда пахта нархи шаклланишига глобал пахта бозоридаги нархлар ҳақидаги ахборотлар билвосита таъсир ўтказади. Лекин глобал пахта бозори иштирокчиларидан очиқ бозорга пахтасини олиб чиқадиган Миср, АҚШ ва Австралиядан Ўзбекистонга пахта келтириш қанчага тушади? Бож умуман йўқ, деб тасаввур қилганимизда ҳам? Эътибор қилингки, пахта ҳажмига нисбатан транспортировкаси жуда қиммат товар. Ва шунинг учун ҳам, айтайлик, кластерларимиз ҳатто қўшниларимиз Қирғизистон ва Тожикистондан пахта импорт қилишга шошилишаётгани йўқ.
Учинчидан, хом-ашё пахта нархларининг "ўйнаб" туриши нормал ва фойдали ҳолат ўлароқ қабул қилиниши керак. Шунинг учун ҳам. қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқарувчилар ва сотиб олувчилар томонларнинг рискларига мувофиқ ва тақсимлаган ҳолатда фюьчерс битимлари тузишади. Ўзингиз ўйланг, агарда февралда пахта 8 минг сўм эмас, 6 минг сўм бўлганида биронта фермер ўз ихтиёри билан риск қилиб пахта экармиди? Кластер кузда оладиган пахтаси 8 минг сўм бўлишини кеча эмас, февралда билганку, ўз ихтиёри билан шартнома тузган-ку!
Икки хил стандартлардан воз кечайлик, барака топгурлар!