Хитой компанияси концессионер эмасми?
Вазир Маҳкамовнинг Ахборотга берган интервьюсидан келиб чиқилса (47:30дан бошлаб кўринг), Тошкент — Самарқанд пулли йўли Хитойнинг China Overseas Engineering Construction (COVEC) компанияси фақат пудратчи. 2,2 млрд.долларлик лойиҳа учун Хитой банкларидан 1,9 млрд.долларлик қарз олинади. Лекин қарзларни ким олади? Ўзбекистон ҳукуматими? Ёки Хитой компанияси?
Маҳкамовнинг эътирофига кўра, пулли йўл қуриб битказилгач, уни бошқариш учун хусусий оператор жалб қилинади.
Барча белгиларига кўра, бу концессия, яъни, (Build-Operate-Transfer) эмасга ўхшайди. Концессия бўлганида, ғолиб деб топилган концессионер ўзи бутун хатарлар ва оқибатларни бўйнига олиб ўзи кредит олган, ўзи йўл қурдирган ва ўзи шу йўлни бошқарган бўларди. Давлат билан келишган маълум бир муддат давомида фойдаланарди (кейин, йўл давлатга қолади).
Бу лойиҳанинг биринчи қисми ДХШга ҳам ўхшамаяпти. Иккинчи қисмида, қурилиш битгач, қанақадир "хусусий оператор" топилса, унга боғлаб ДХШ ясалиши мумкин. Лекин шундаям жуда ғалати ДХШ бўлади.
Тўғрисини айтганда, пулли йўллар қайси принцип ва ўлчовлар билан қурилиши кераклигини қонуний асослари ҳалиям йўқ. Пулли йўлларга оид нормаларни белгилаши керак бўлган "Автомобиль йўллари тўғрисида"ги қонуннинг янги таҳририни Сенат 7 апрелда маъқуллаган (лекин унинг матни тугул, Конституцияда белгиланган муддатларда имзоландими ёки ортга қайтарилдими, билмаймиз - биринчи мартами?).
Пулли йўллар билан боғлиқ ғалати ишлар яқинда ишга туширилиши айтилаётган биринчи пулли йўл — Урганч-Хива лойиҳасиданоқ бошланган. Давлат ўзи буюртмачи, Давлат ўзи молиялаштирувчи, Давлат ўзи пудратчи бўлса, бунақа йўл пулли бўлмаслиги керак-да, барака топгурлар. Солиқ тўловчиларнинг пули ва давлат бўйнига олаётган хатарлари ҳисобидан қурилган 120 миллион долларлик йўлни бошқариш қанақадир "хусусий операторга" топширилса, унинг манфаатини фақат ўша хусусий оператор тортадими? Солиқ тўловчиларнинг пулига қурилган йўлга солиқ тўловчилар яна пул тўлаб ҳаракатланадими? Пулли йўл ғояси ва мақсади шумиди?
Унда шу ўлчовларда иш давом этса, Тошкент-Андижон, Тошкент-Чорбоғ пулли йўлларининг юки ҳам солиқ тўловчилар бўйнига тушадими?
- https://t.me/uzbekistan24_tvnews/288473@uzbekistan24_tvnews
- https://senat.uz/plenary-sessions/post-4833senat.uz
- https://t.me/the_bakiroo/11919@the_bakiroo
- https://t.me/the_bakiroo/12060@the_bakiroo